Albannaich ainmeil ann an Canada

You don't have the latest version of Adobe Flash Player.

Why not download and install the latest version now?

Download Adobe Flash Player to listen to the audio online.

Title

The Island - An t-Eilean

Sir Iain A MacDhòmhnaill

Rugadh Sir Iain A MacDhòmhnaill an Glaschu an 1815. Dh’ fhàg an teaghlach aige Alba an dèidh airgead a chall sna 1820an agus cha robh iad ach bochd an Canada. Dh’ fhàg MacDhòmhnaill an sgoil aig 15 agus thòisich e ag obair. An dèidh sin, fhuair e airgead gu leòr ri chèile airson a dhol do sgoil lagha. An 1867, b’ e Iain Alasdair MacDhòmhnaill a rinneadh na chiad Prìomh Mhinistear air Uachdranachd Chanada.

B’ e Iain A. MacDhòmhnaill a chruthaich Poileas Eich Chanada, na ‘Mounties’.

Alasdair MacChoinnich

B’ e duine iriosal, dìreach na chainnt a bha an Alasdair MacChoinnich, an dara Phrìomh Mhinistear. Bha e air a bhith na chlachair anns na 1840an. Dhearbh MacDhòmhnaill agus MacChoinnich nach fheumadh duine bhith de na h-uaislean airson feum a dhèanamh an Canada.

Alasdair MacDhòmhnaill

B’ e Rèisimeid Dion-fheachd Ghleann Garaidh, a thogadh le sagart òg, Alasdair MacDhòmhnaill, a’ chiad rèisimeid Caitligeach bho bha an t-ath-leasachadh ann. Tro thìde, b’ e MacDhòmhnaill a’ chiad Easbaig Caitligeach air Canada Uachdrach.

Bha saighdearan Albannach a measg nam feachdan Canèidianach a chuir ruaig air ionnsaigh Ameireaganach an 1812. An 1815, rinn na Canèidianaich deas air Washington, a’ gabhail prìomh bhaile Ameireaga an grèim agus a’ cur teine ris an Taigh Gheal. Gus an là an-diugh, ’s e Canada an aon dhùthaich a rinn ionnsaigh shoirbheachail air na Stàitean Aonaichte.

Oilthighean, bancaichean agus ospadail

B’ e Albannaich a chur air chois iomadh de dh’oilthighean, bancaichean agus ospadail Chanada. Chuireadh air chois a’ chiad banca an Canada, Banca Montreal, le Albannaich bheartach an 1817. An 1832, dh’fhosgail Banca Alba Nuadh, a bha air a ruith agus air a riaghladh le eilthirich Albannach.

Sir Seòras Simpson

B’ e fear gnothaich sònraichte soirbheachail a bha an Sir Seòras Simpson, Albannach ris an canar ‘Ìmpire nan Còmhnardan’. Bha Simpson os cionn amaladh Companaidh an Iar-thuath agus Companaidh Bàgh Hudson an 1821, agus rinneadh e na Riaghladair air Tìr Rupert.  

Tro sgilean gnothachais Simpson dh’fhàs an companaidh ùr na bu bhuannachdail. Chaidh puist-malairt neo-bhuannachdail a dhùnadh gu luath, le luchd-obrach air an cur gu àiteachan nas soirbheachail.

Eadhan am meadhan fàsach Chanada b’ e deise fhoirmeil agus ad àrd a bhiodh air Simpson. Na chois bhiodh treud de chlèirich agus searbhantan, taice-armaichte, dotair agus fiù ’s a’ phìobaire fhèin, airson innse don fhàsach gun robh e air a thighinn.

Le inntinn a-mhàin air prothaid agus èifeachdas, bha Sir Seòras Simpson a’ riaghladh Tìr Rupert agus Companaidh Bàgh Hudson fad 40 bliadhna, tro thìde a’ daingneachadh monopolaidh Companaidh Bàgh Hudson am malairt bian Chanada.

Raibeart Mìcheal Ballantyne

Dh’ fhàg Raibeart Mìcheal Ballantyne Alba aig 16 a dh’obair aig Companaidh Bàgh Hudson. An 1848 dh’fhoillsicheadh leabhar leis: 'Hudson’s Bay; or, every-day life in the wilds of North America'. An dèidh sin sgrìobh e còrr agus 90 leabhar, nam measg leabhraichean chloinne agus òigridh leithid 'Snowflakes and sunbeams; or, the young fur traders'.

Letitia Nic Tàbhais

Rugadh Letitia Nic Tàbhais an Dùn Èideann an 1813. Phòs i Seumas Hargrave, Ard Mhalairtiche Companaidh Bàgh Hudson agus bha i a’ fuireach am Factaraidh York airson còrr agus deich bliadhna. Shàbhail an teaghlach aice a litrichean, agus rinneadh leabhar dhiubh.   

Dh’ innis Letitia nithean mionaideach mu bheatha bhoireannach an Canada san 19mh linn. Thug i cunntas air failbheachan mòra òr, fàinne turquoise, gùn breacan uaine, mocais agus plaide a bha air aon bhoireannach. An-diugh tha na litrichean aice nam prìomh bhun-fiosrachaidh cudromach.

Buaidh na h-Albannaich

Bha Albannaich an Canada nam malairtichean bian, nan luchd-tuineachaidh, nan rannsaichearan agus nan iomairtichean. Bha iad nan luchd-poilitigs soirbheachail, bha iad air ceann iomadh ar-a-mach agus bhrosnaich iad strì. Chruthaich Albannaich gnothachasan, coimhearsnachdan agus bha iad air cùl Co-chaidreachas Chanada a chur air chois. 

Chan eil an Alba ach aon de na dùthchannan aig a bheil àite an eachdraidh Chanada, ach airson dùthaich cho beag bha buaidh mhòr aice.

• 
  Sir Iain A MacDhòmhnaill – CBC
  Faigh a-mach mun eachdraidh-beatha aig Sir Iain A MacDhòmhnaill, a chaidh bhòtadh mar aon de na Canèidianaich as fheàrr le daoine a Canada.
• 
  Alasdair MacChoinnich – 'Empire of the Bay' - PBS
  Geàrr-iomradh air Sir Alasdair MacChoinnich a chaidh a dhèanamh mar phàirt den sreath telebhision 'Empire of the Bay' a bha a coimhead air ceannaichidhean agus rannsaichean de Companaidh Bàgh Hudson.
• 
  Seòras Simpson – Companaidh Bàgh Hudson – Eachdraidh
  An eachdraidh-beatha aig Seòras Simpson. Tha an eachraidh-beatha seo mar phàirt dhen làrach-lìn aig eachdraiddh Companaidh Bàgh Hudson.
• 
  Letitia Nic Tàbhais Hargrave – Sgeulachdan malairt bhian
  Earrann a litrichean Letitia Nic Tàbhais Hargrave. Ann a sheo tha Letitia a sgrìobhadh mu gainead bidhe ann am factaraidh ann am Bàgh Hudson.