English
Scotlands History
Drochaidean agus rathaidean Seanailear Uèd
B' e saighdear agus fear-togail rathaidean a bh' ann an Seòras Uèd (1673-1748) agus b' ann tre shaighdearachd a thàinig e gu bhith a' togail rathaidean. Bho 1724 gu 1740, bha e na phrìomh chomanndair air an arm an taobh a-tuath Bhreatainn, agus anns an ùine sin, thog e 240 mìle rathad cogail a dh’fhosgail suas a' Ghaidhealtachd. Tha mòran dhiubh fhathast air an cleachdadh an-diugh.
B' e Èireannach a bh' ann an Uèd. Mar dhuine òg, bha e san arm ann am Flandrais agus anns an Spàinn. Nuair thàinig don Ghàidhealtachd an toiseach, ann an 1724, b' e a bheachd gun robh an t-àite, ‘ann an staid mhì-riaghailt agus mhì-rian’ agus nach mòr gun dèanadh a shaighdearan an slighe troimhe.
Thog Uèd gearastain, air an ainmeachadh le deagh ainmean Hanobhairianach; Gearastan Uilleim (An Gearasdan), Cille Chumein agus Gearastan Sheòrais. Rinn e rathaidean ùra tron tìr air fad agus shuidhich e trichead drochaid tarsainn air na h-aibhnichean bu mhotha – nam measg, drochaid chòig-arcach tarsainn air abhainn Thatha aig Obair–Pheallaidh a tha air a cleachdadh gus an latha an-diugh.
Am measg na rathaidean a thog e, bha rathad eadar Dùn Chailleann agus Inbhir Nis (A9 an latha an-diugh) agus eadar An Gearasdan agus Inbhir Nis (A82 an latha an-diugh) cuide ris a’' Choire Ghearraig (eadar Cinn a' Ghiùthsaich agus Cille Chumein – ged nach eil air fhàgail den fhear sin, a-nis, ach frith-rathad air taobh thall na drochaid a thog e tarsainn air abhainn Spè aig Garbh-Àth).
Bha Uèd 72, agus an dèidh a dhreuchd a leigeil dheth, nuair a ghairmeadh air ais e, aig àm ar-a-mach nan Seumasach, ann an 1745, agus b' ann beag, neo-chliùiteach a bha a' chuibhreann san ruaig. Dh’fhailich air bacadh a chuir air feachd nan Seumasach air a shlighe deas gu Derbi, no eadhon - rud a b' iongantaich - air an t-slighe thùrsach air ais tuath a dh’Alba.
Ach chuidich na rathaidean agus na drochaidean aig Seanailear Uèd le ùghdarras an riaghlaidh Hanobharianach a chumail ann an Alba, agus ann an 1773, b' urrainn do Sheumas Boswell agus do Shomhairle MacIain turas a dheanamh tron àite, gun thrioblaid sam bith.
-
Ionnsaich mun t-Seanailear Wade, mu a sheòl-obrach cogail agus mu a dhìleab de rathaidean is dhrochaidean a thathar fhathast a' cleachdadh ann an Alba.
-
Ionnsaich mun phròiseact seo a tha ag amas air dòigh compàirteachaidh na 18mh linne a ghleidheadh, a leudachadh agus fhuasgladh, a chaidh a thòiseachadh leis an t-Seanailear Wade.
-
Leugh mar a dh’atharraich togalaichean Uèd beatha na Gàidhealtachd gu tur.
-
Faic dealbhan de Ruthven a chaidh a thogail le Uèd airson buaidh fhaighinn air feachdan nan Seumasach ann an 1715.
-
Ionnsaich mu mhapa Uilleim Roy, a' clàradh na Galltachd 's na Gàidhealtachd aig àm nuair a bha an Seanailear Uèd ag atharrachadh dreach-dùthcha na h-Alba.
-
Leugh mu phìos rathaid, a chaidh a choimiseanadh le Uèd, a tha a' ruith tro Bhail’ Ùr an t-Slèibhe.
-
Faic dealbhan de na rathaidean 's na drochaidean cogail agus ionnsaich tuilleadh mu thogalaichean an t-Seanaileir Uèd san 18mh linn.
-
Faigh a-mach tuilleadh mu na drochaidean a chaidh a thogail fo stiùireadh Uèd leis an deagh eisimpleir seo aig Obar Pheallaidh.
-
Faigh a-mach tuilleadh mu bheatha an t-Seanaileir Wade ‘shuairce’ a stèidhich Alba nodha agus a bhiodh ag òl còmhla ri gach neach ris an tachradh e.
Find us on